Post-city: de toekomst van de stad ligt in het platteland

Leven in steden is jarenlang de dominante trend geweest. Maar twee belangrijke namen – trendwatcher Li Edelkoort en architect Rem Koolhaas – stellen nu dat dat voorbij is. We gaan een geografische verschuiving zien naar middelgrote en kleinere steden. Ook het platteland zal niet alleen steeds meer in de belangstelling komen te staan, maar enorme veranderingen doormaken. Hoe ziet een post-city samenleving eruit?

De grote uittocht uit de stad 

Leven in de stad stond voor een vrij leven met vele mogelijkheden. Maar inmiddels is deze romantische visie van leven in de stad doorgeprikt voor veel mensen: leven in de stad is vooral te duur geworden. Dat maakt dat de trek uit de stad naar kleinere steden en dorpen in gang is gezet, stelt trendwatcher Li Edelkoort in dit interview in Elle:

Wat doorslaggevend wordt, is ons vertrek uit de stad, want steden raken te vervuild en worden te duur. In New York is het echt dramatisch. Je bestelt een kop koffie, een croissant, en dan ben je alweer twintig dollar verder. Je ziet daar winkelstraten leeglopen door te hoge huren. Bleecker Street is nu bijna een ghost town: er rijden nauwelijks taxi’s, er lopen geen mensen meer, broodjeswinkels gaan weg.

Opvallend is dat in deze opkomende kleinere steden en dorpjes juist allerlei initiatieven ontstaan die eerst aan de grotere steden voorbehouden waren en het leven in de grote stad juist interessant maakten. Een levendige restaurantscene bijvoorbeeld. In Japan is bijvoorbeeld een actief overheidsbeleid op chiho sosei – creating life in the countryside, waarbij kleine voorheen slaperige stadjes als Kamiyama zich ontwikkelen tot creatieve hubs met microbrouwerijen.

Kamiyama bierbrouwerij

Edelkoort denkt dan ook dat de combinatie betaalbaar wonen, gezonde leefstijl met stedelijke mogelijkheden een belangrijke geografische verschuiving zal veroorzaken van stad naar platteland:

Terwijl in Essaouira, een klein stadje in Marokko, laatst juist drie nieuwe conceptstores ontstonden. Toen bedacht ik hoe vreemd het eigenlijk is dat de grote steden aan het afbouwen zijn, en er in opkomende stadjes en dorpjes juist nieuwe initiatieven ontstaan. Dus ik denk dat er een andere geografische indeling komt. Het is nog een timide beweging, maar het zal groter worden. Een van mijn werknemers heeft al een Parijs-tarief en een Bretagne-tarief: als ik haar in Parijs laat werken, is ze duurder. Heel grappig. Zij kan natuurlijk meestal het werk in Bretagne doen en het naar me opsturen.’

Rem Koolhaas: het platteland wordt een productielandschap voor de stad

Van architect Rem Koolhaas opent februari 2020 de expositie ‘Countryside, the future’ in het Guggenheim museum. Je zou zeggen dat het platteland een apart onderwerp is voor een architect en echte stedenliefhebber – de naam van z’n architectuurfirma OMA is een afkorting van Office for Metropolitan Architecture. Maar Koolhaas signaleert in Archdaily een steeds grotere betekenis van het platteland – iets wat hij definieert als alles dat niet tot de stad behoort – voor de stad en een enorme verandering in ons landschap daardoor.

As described in Carolyn Steel’s “Hungry City,” the once-symbiotic relationship between urban and rural has morphed into a present-day where major cities can only function with the support of vast sways of rural, industrial landscapes. London, for example, requires a total amount of land approximately 293 times its own area to produce the necessary food, energy, water, and raw materials needed to sustain itself. With 68% of the world’s population expected to live in cities by 2050 (a figure currently at 55%), cities will devour ever-larger areas of land to support the ever-larger demands of their citizens.

Koolhaas schetst overigens wel een compleet ander beeld dan Li Edelkoort. Hij stelt dat waar het platteland eerst stond voor een ontsnapping uit de stad, relaxen en recreëren in een gezonde omgeving, het platteland in zijn visie dus een productielandschap wordt. Een omgeving gericht op zo efficiënt mogelijk de behoeften van de stad te bedienen:

While immediate reflections of “countryside” may evoke romantic images of sleepy villages, desolate mountains, or uninterrupted silence, many of these landscapes are alive and responsive to global flows of energy, food, finance, policy, ideas, and people. While cities concern themselves with the human experience, these landscapes operate on a macro scale generating millions of tons of food for supermarket shelves, raw metals to manufacture iPhones, wind farms to power them or data streams to activate them. (bron)

Robotdorpjes en landschap compleet ingericht op efficiëntie

In Koolhaas visie trekken dus niet meer mensen naar het platteland, maar juist naar de stad en ontstaat er daardoor een leegte op het platteland. Maar wie gaat dan deze voedselfabrieken en datacentra draaiende houden voor al die stadsbewoners?

Technologie en dan met name robots.

Koolhaas geeft het voorbeeld van het Tahoe-Reno Industrial Center in Nevada waar de reusachtige beige loodsen van Google en Tesla nu het dorre andschap domineren.

Over bouwvergunningen wordt niet moeilijk gedaan, de aanwas van gebouwen lijkt grotendeels zonder stedenbouwkundige planning te verlopen. „Dit zijn gebouwen die niet op de klassieke manier bewoond worden”, aldus Koolhaas. „Ze worden vooral ingenomen door machines en robots. Bepaalde elementen zijn helemaal verdwenen uit deze architectuur, zoals felle kleuren. Men leeft er in een beige wereld. En de enige menselijke achterblijvers zijn de beveiligers.” (nrc)

Satelietfoto van het Tahoe Reno Industrial Center

Een omgeving die vooral efficiënt moet zijn, en voornamelijk door robots wordt bestierd zal een heel anders architectonisch beeld opleveren. Robots hebben bijvoorbeeld geen straten of ramen nodig.

In deze situatie fungeren mensen niet meer perse als opdrachtgever. Er komen gebieden zo groot als New York waar hooguit 8000 mensen wonen. Zo kun je je onbekommerd overgeven aan een technologische esthetiek en hoef je niet in de eerste plaats te denken aan de menselijke maat. Een stedelijke omgeving veroorzaakt beperkingen in het denken, aldus Koolhaas. Met het platteland betreed je een nieuw gebied waar je niet vast zit aan een rolstoeltoegankelijkheid of waar je de kleur beige moet toepassen. Het opent nieuwe perspectieven voor de architectuur. (De Architect)

Het platteland vormt zich om naar een compleet functioneel landschap, waar geen rekening hoeft te worden gehouden met de menselijke maat. Koolhaas omschrijft het in een interview met The Financial Times als:

[…] a new sublime. A landscape totally dictated by function, data and engineering. The scale alters, the human becomes almost irrelevant. The paraphernalia of human habitation can be reduced. We are in a moment of transition now, in a half-human, half-machine architecture. Is this a post-city? If we articulate it properly it could be insanely beautiful.” (Financial Times)

 

World War III is een tech-oorlog (en is dichterbij dan je denkt…)

Het sociaal-politieke klimaat voelt anders dan pakweg 1 à 2 jaar geleden. Het andere is plotseling de Ander geworden. De Ander die je leefwereld bedreigt. In de stad, waar toeristen, migranten en hipsters je buurt binnen komen vallen. Op landsniveau: de Brexit, de Trump-toon, de Black Lives Matter- beweging. Wantrouwen heerst, en de verdedigingswerken staan op scherp. Hoe lang duurt het voordat de aanval ook daadwerkelijk ingezet wordt?
Soldiers play
“All it took during World War I was one shot. Maybe all it will take for World War III is one line of code.”
Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

Gebruik robots om na te denken over de stad die je écht wilt

We zijn ’t helemaal verkeerd aan het doen volgens Dan Hill. We moeten ons niet concentreren op robots, wat ze wel/niet kunnen, of ze slimmer dan ons worden en onze banen inpikken. Robots vormen gewoon slimme infrastructuur waarop we ons leven bouwen, niet ‘persoontjes’ waartoe we ons moeten verhouden.

Wall-E

Dus, zo stelt hij, is het veel productiever om de ontwikkeling van robots, zoals de zelfrijdende auto, te gebruiken om vragen te stellen over in welke soort stad we willen leven. Als we robots zien als vervanging van degenen die ‘dirty, dangerous and dull’ banen hebben, wat zegt dat dan over onze waardering van deze mensen die onze steden wel aan de gang houden? Willen we zelfrijdende auto’s, of liever zelfrijdende bussen? En hoe zit dat dan met ruimte voor voetgangers en spelende kinderen op straat?

Gebruik de vragen die nieuwe technologie oproept kortom niet om na te denken over deze technologie, maar over de kwaliteit van steden die we willen. En dan vogelen we daarna wel uit hoe we er komen, mét of zonder slimme tech.

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in. 

Waarom dubbeltjes nooit kwartjes worden

Wat als het nooit mogelijk is om een meer eerlijke samenleving te creëren omdat je sociaal-economische positie al vastligt bij je geboorte? Ik schreef voor Stadsleven ‘De oneerlijke stad’ een blog over de verborgen oneerlijkheid van deze tijd: je genen.

Oneerlijkheid, een thema dat sinds een jaar hoog op de economische agenda staat én in de media flink wordt bediscussieerd. Het ene na het andere baanbrekende werk over verdeling van inkomsten en vermogen verschijnt – de Franse econoom Thomas Piketty wordt inmiddels als rockster betiteld door TegenlichtWaar eerst de overtuiging heerste dat de vrije markt iedereen geeft waar hij/zij recht op heeft, wijzen nu vele rapporten en onderzoeken van de Wereldbank, het IMF en de OESO op de gevaren van ongelijkheid. En ook op het niveau van de stad wordt druk getwist over wat oneerlijkheid en daarmee eerlijkheid in zou houden: van woningmarkt, tot etnische ongelijkheid, tot zzpers die benadeeld zouden worden, tot een groeiende digitale kloof die mogelijk tot ongelijkheid leidt. 

Hoewel de discussie dus al flink op gang gekomen is, blijven er oneerlijkheden die zich zover onder het oppervlakte afspelen dat ze buiten beeld blijven, terwijl ze grote invloed hebben. Zo blijkt waar je wiegje heeft gestaan belangrijker dan we denken. Privilege is het woord dat je niet mag zeggen – zeker niet in een land als Nederland waar je de burgemeester vrolijk bij z’n voornaam begroet als ie langsfietst-  maar wél speelt.

Waar je wiegje staat bepaalt je succes in het leven

De laatste weken circuleert de strip On a plate. A short story about privilege van Thomas Morris op het internet waarin hij op pijnlijke wijze duidelijk wordt dat het gezin waarin je geboren bent en de kansen die uit deze sociaal-economische positie voortvloeien van veel grotere invloed zijn dan met hard werken van jezelf of je ouders jezelf omhoog proberen te krijgen op de maatschappelijke ladder.

On a Plate. Thomas Morrs

Fragment uit ‘On a plate. A short story about privilege’. Lees de complete strip hier: http://deadstate.org/youll-never-see-privilege-the-same-way-again-after-looking-at-this-comic/

Continue reading

Kunst in de stad – Interviews Amsterdams Fonds voor de Kunst

In opdracht voor het jaarverslag 2014 van het Amsterdams Fonds voor de Kunst interviewde ik Erik Holterhues (hoofd cultuur Triodos Bank, blz 49), Katherine Watson (directeur European Cultural Foundation, blz 14), Emmy Ferbeek (hoofd Collectie Stadsarchief, blz 36), Ineke Brunt (adviseur kunst Ymere, blz 20), Roel van de Weijer (zakelijk leider Cinecrowd, blz 31) en Naima Bouchtaoui (projectleider Bureau Broedplaatsen, blz 42) over de rol van kunst in de stad.

Lees hier alle interviews: AFK Jaarverslag 2014

afk_jaarverslag2014_voorpagina.0x600

De nacht in ander licht: bijzondere nachtfotografie

Stadsleven ‘After Dark’ onderzoekt de stad bij nacht. De mysterie van de nacht geeft vaak kans om zaken, letterlijk, in ander licht te zien. Voor Stadsleven ‘After Dark’ schreef ik een column over hoe de drie fotografen Anne-Laure Maison, Thierry Cohen en Paulo Frusco de nacht op een bijzondere manier tonen.

De nachtelijke voyeur

De vraag wat mensen doen in de privacy van hun eigen huis oefent onbedwingbare aantrekkingskracht op vele mensen. Dit onschuldig voyeurisme wordt niets meer gevoed dan wanneer je door een stad bij avond een wandelingetje maakt. Het is verbazingwekkend hoe weinig mensen, in elk geval in Nederland, op hebben met het dichttrekken van hun gordijnen.  Zo kun je rustig observeren hoe mensen hun avond doorbrengen, waarbij het veelvuldig voorkomend zachtblauwe schijnsel van de vele schermpjes dit overigens tot een enigzins saai uniform beeld maakt. De Franse fotograaf Anne-Laure Maison – what’s in a name? – fotografeerde deze doorkijkjes op z’n wandelingen door New York, Amsterdam, Parijs en Praag en groepeerde ze op stylische wijze in collages tegen een zwarte achtergrond: Tableaux d’Intimités. Hiermee worden de doorkijkjes weer een beeld op zichzelf, een huis met vele ramen waarbinnen mensen zich veilig voelen in de privacy van hun eigen huis.

Tableaux d'Intimités - Anne-Laure Maison

Tableaux d’Intimités – Anne-Laure Maison

 

 

Continue reading

24uurs stad: uitgaan in de wasserette en altijd verse bloemen

Voor Stadsleven ‘After Dark’ schreef ik een column over de 24uurs stad. Een stad waar 24 uur per dag voorzieningen open zijn kan tegemoet komen aan de behoeftes van een groeiende groep mensen voor wie de dag ook niet meer van 9-5 loopt. Het nachtelijk aanbod van de 24uurs stad blijkt steeds diverser te worden.

In het rapport ‘We never close’ met succesvolle voorbeelden uit internationale context dat urban onderzoeker Sara Spoelstra heeft geschreven ter inspiratie voor het 24uurs vergunningen programma van de Gemeente Amsterdam wordt een beeld geschetst van een succesvolle 24uurs stad:

Een 24-uursritme behelst veel meer dan bars en clubs. Haast net zo belangrijk zijn de vele flankerende voorzieningen als supermarkten, fitnessgelegenheden en een goed openbaar vervoersnetwerk. De overlap die plaatsvindt tussen deze voorzieningen maakt een stad 24/7. Denk aan de bakker die ’s ochtends open gaat op het moment dat de tegenover gelegen club haar deuren sluit.

Uitgaan in de wasserette

Eén trend die in het rapport ‘We never close’ wordt geschetst is het mixen van taken, die afgerond moet worden ter afsluiting van de werkdag, met de nodige ontspanning. Zo openen zich steeds meer zogenaamde wasserette-cafées die zorgen voor een lekker kopje koffie tijdens het wachten. In 2010 opende de eerste ‘Laundromat in München en in 2012 werd deze combinatie van uitgaan en de was doen zelfs doorgetrokken tot een Wasbar‘ in Gent. Het onlangs geopende Bubble&Stitch in Amsterdam biedt weliswaar geen bar of lekkere koffie, maar wel de mogelijkheid om op elk uur van de dag je vuile was te dumpen in een kluisje, per app aan te geven wanneer je deze graag klaar wilt hebben en op te halen wanneer je wilt.

Wasbar - Gent

Wasbar – Gent

Continue reading

5 #8

Het concept? 5 tips voor artikelen, boeken of lezingen die in mijn opinie ‘timeless and timely’ zijn. Zaken die het waard zijn om even een slowweb momentje in te lassen in het hectische bestaan waarin alles op tweetspeed moet en blogjes maximaal 400 woorden mogen bevatten.

In deze editie: Thalia Verkade die het gevaar van kunstmatige intelligentie onderzoekt, het nieuwe boek van Naomi Klein over de klimaatcrisis, de sciencefiction tvserie Orphan Black die de ethische implicaties van klonen verbeeldt, het manifest van Ewald Engelen voor een eerlijke stad en de serie van Lynn Berger over de toekomst van het museum.

SLowweb

Continue reading

Sttt! De stille stad

Voor ‘De Stad door Andere Ogen schreef ik een column over de stad die je niet met herrie omringt, maar met pure stilte.

Stilte in de stad is een luxe die voor weinigen is weggelegd en een gegeven waar al vele burenruzies om gevoerd zijn. Tikkende naaldhakken op een houten vloer, omhoogwaaiende geluiden van andermans feestjes, de slechte muzieksmaak van de benedenbuurman: het drijft mensen tot wanhoop. Kunstenares Sarah van Sonsbeeck schreef daarover een brief aan haar luidruchtige buren:

sarah-van-sonsbeek-letter-to-my-neighbours

 

Continue reading

Amsterdam, Parijs, Berlijn en New York per drone

Voor Stadsleven ‘De Stad door Andere Ogen‘ schreef ik een blog over hoe nieuwe technologie een manier biedt om de stedelijke omgeving op een frisse manier te ervaren. Zo blijkt de stad door het perspectief van een drone vol verwondering en verrassing te zitten.

Rustig, bijna majestueus zweeft het boven Amsterdam. Nu eens snel scherend over de daken van het Stedelijk Museum en het Concertgebouw, dan weer langzaam meedeinen met de fietsers op het Leidseplein. Speels kopjeduikelend over de bruggen van de grachten, een enkele verschrikte eend opjagend. Soms de verwonderde blikken van voorbijgangers vangend die verrast lijken dat ze het hot hopic van vele mediaberichten nu eens voor hun neuzen zien zweven. Langzaam bewegend langs de torens van het Rijksmuseum dat zo steentje voor steentje te bekijken is.

Continue reading