Voel je je continu te druk? Dat komt omdat jouw tijd handelswaar is geworden

Druk! Dat is het welbekende antwoord op de vraag hoe het gaat. Maar druk met wat precies? En vooral: voor wie eigenlijk? Filosoof Thijs Lijster stelt in zijn boek ‘De grote vlucht inwaarts’ dat we steeds meer moeten proppen in onze tijd:

Een van de grote problemen van deze tijd is de tijd zelf, meer in het bijzonder de versnelling van en het tekort aan tijd. Vraag een willekeurig iemand hoe het met hem of haar gaat, en grote kans dat het antwoord luidt: ‘Druk!’. Zoals de Duitse socioloog Hartmut Rosa zegt. wordt het alledaagse leven, zowel tijdens werk als in vrije tijd, tegenwoordig gekarakteriseerd door een ‘retorica van het moeten’,: ik moet nog zoveel e-mails beantwoorden, ik moet die nieuwe tentoonstelling in het Stedelijk nog zien en dat dikke boek van Piketty nog lezen, ik moet meer tijd doorbrengen met mijn gezin, en ik moet voor ik sterk de Chinese Muur nog zien (het fenomeen van de ‘bucketlist’). Het resultaat is een samenleving van ‘schuldige subjecten’, die het gevoel hebben achter de feiten aan te lopen, controle en overzicht over hun leven te verliezen, en massaal te kampen hebben met burnout – en stressklachten. Ondertussen neemt de hoeveelheid zelfhulpliteratuur over onthaasting, slow-bewegingen en ‘het zoeken van je eigen ritme’ gestaag toe.

Waardoor komt dat? Doordat we leven in een tijd waarin stilstaan geen optie meer is. Innovatie en (zelf)verbetering, continue vooruitgang, dat is het devies:

Maar wat als vernieuwing en verandering zelf een bron van maatschappelijke onrust worden? Moet alles en iedereen tegenwoordig niet ‘snel’ en bovenal ‘innovatief’ zijn, van de ondernemer tot de academicus, van telefoons tot waspoeders, van lesmethodes tot financiële producten? […] innovatie en groei zijn nog altijd de kardinale deugden va deze tijd.

Nu, stelt Lijster, is het van belang dit niet alleen op te merken, maar vooral je af te vragen, wie er eigenlijk belang bij heeft dat continue gejaag en gejakker?

Tijd is in onze voortrazende wereld een schaars goed geworden, en het is dan ook een natuurlijk uitvloeisel van de kapatalistische logica dat de hoogste bieder erover kan beschikken. Zoals Jonatha Crary schrijft in 24/7, zijn pamflet over de 24-uurseconomie: ‘Eén van de de oppervlakkige maar indringende truïsmen van de klassenmaatschappij is dat de rijken nooit hoeve te wachten, en dit voedt het verlangen om. overal waar mogelijk, dit specifieke privilege van de elite na te streven’. In de nabije toekomst zal dit verschil alleen maar toenemen: wie genoeg geld heeft, hoeft niet in de rij te staan voor de kassa (want laat zijn boodschappen bezorgen), op een wachtlijst te staan voor een operatie of verzorgingstehuis (want gaat naar een privékliniek), of in de file te staan (want neemt de helicopter). […] De bovenklasse heeft niet zozeer meer tijd, maar beschikt over de macht om de tijd vorm te geven, te manipuleren, om zijn tempo te bepalen.

Onze tijd is dus inmiddels iets geworden waar geld aan verdiend wordt. Handelswaar. En hoewel (tijds)druk een probleem is, waar iedereen mee zit, is heeft de bovenklasse twee voordelen. Allereerst heeft ze dus meer middelen waarmee ze die tijdsdruk te lijf kan gaan en zo een schijnbaar voordeel. Ik zeg schijnbaar omdat iedereen die met to do lijstjes werkt weet dat ze zich net zo snel weer weten te vullen, ook al heb je machtigere middelen ter beschikking om ze te lijf te gaan. Ook de elite is slaaf van ons vooruitgangsdenken, tenzij die tredmolen wordt gestopt. Maar het tweede voordeel dat Lijster benoemt is prangender:

Terwijl onderdrukking traditioneel juist bestond in het vasthouden van bestaande maatschappelijke structuren, zien we tegenwoordig de opkomst van onderdrukking door verandering; verandering waar de mondiale elite van profiteert terwijl ze de onderklasse in chaos stort; verandering die bovendien steeds als noodzakelijk wordt gepresenteerd […]

Hoe nu hieruit te ontsnappen? Lijster waarschuwt voor een te makkelijke oplossing te zoeken in die fijne meditatieapp of een slow evening inlassen. Dit verhult het probleem, in plaats van dat het het oplost:

Maar net zomin zou zij zich moeten laten verleiden tot oproepen om te ‘onthaasten’, en zich zo aan de zijde scharen van de mindfulness- en slowbewegingen. […] Ze verhult immers de belangen die schuilgaan achter de versnelling, verandering en verdeling van de tijd, en doet voorkomen dat stress en haast persoonlijke problemen zijn waarvoor een individuele oplossing mogelijk is.

De echte oplossing, zo stelt Lijster, zit ‘m erin dat we onze tijd weer gaan terugclaimen, net als onze data en privacy.

Daarom komt het er allereerst op aan om de tijd, net als de geschiedenis, te beschouwen as iets wat wij collectief vormgeven en verdelen. De tijd behoort met andere woorden, net als natuurlijke bronnen als water en zonlicht en kunstmatige bronnen als informatie, kennis en cultuur, tot de commons, het gemeenschappelijke domein dat niemand zich als privébezit zou moeten mogen toe-eigenen. Natuurlijk gebeurt dat op grote schaal wel degelijk met bovengenoemde natuurlijke en kunstmatige bronnen. Er is in onze tijd een grootschalige enclosure of the commons (onteigining van het gemeenschappelijke) gaande, net zoals in de achttiende eeuw onder andere in Groot-Brittanië het geval was, waar gemeenschappelijke akkers, bossen en graasweiden tot privébezit verklaard werden.

 

Suggesties voor herontwerp van onze technologie

Deze week ben ik in het werk gedoken van Rohan Gunatillake. Behalve het feit dat hij bekend staat om z’n onuitspreekbare achternaam, is hij ook één van de bekendste ontwerpers van mindfulness-apps. Zo ontwierp hij de meditatie-app Buddhify en de meditatie slaap-app Sleepfulness.
Naast dat hij net een uiterst interessant manifest heeft uitgebracht over hoe je technologie meer kunt – en moet – ontwerpen in samenhang met menselijke waarden, is Gunatillake ook belangwekkend voor zijn visie rondom hoe technologie en mindfulness eigenlijk naadloos met elkaar samen kunnen gaan. Wat we daarvoor nodig hebben? Wise technology & mobile mindfulness.
Gunatillake is sterk tegen het artificieel detoxen of unpluggen:
I have a problem with detox, because that implies that we spend all our time with something that is toxic for us. Technology isn’t the problem, bad technology is the problem. Redesiging, not retreating is the solution.
Hoe dan technologie te herontwerpen? Daar heeft hij een manifest voor opgesteld, met 9 handvaten. Kort en helder beschreven, met voorbeelden van technologie die het volgens Gunatillake al goed doen – Medium en Slack worden door hem bijvoorbeeld geroemd – én hij beschrijft ook nieuwe designideeën.
Stel bijvoorbeeld dat je je notificaties van Instagram zo kunt instellen dat ze maar één keer per dag binnenkomen op een vast moment, zodat je niet continue geplaagd wordt door FOMO – de angst om iets te missen –  en je uit de verslavende feedbackloop gehaald wordt die ervoor zorgt dat je maar blijft kijken?

Of dat je in Whatsapp kunt aangeven hoe lang je eigenlijk beschikbaar bent om te chatten? ‘Provide exit points’ noemt Gunitillake deze designbeslissing: “Bottomless pits, infinite scrolls, and attention traps are all ways of attempting to keep a user in a product or an ecosystem against their explicit will or knowledge.”

Doordat sociale platforms zijn gebouwd op kwantitatieve maatstaven – hoe meer likes je hebt, hoe hoger je status is, en hoe zichtbaarder je bent in bijvoorbeeld de tijdlijn van anderen – jaagt het statusangst aan. Maar onze technologie kan ook kwalitatieve maatstaven aanhouden die ook nog eens in lijn zijn met jouw eigen normen en waarden en zo positieve feedback geven, zoals hieronder te zien is:

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘CTRL, ALT, DELETE’ waarin ik elke week onderzoek hoe we een betere relatie kunnen krijgen met onze tech. Herontwerp van ons tech én van onszelf: hoe doe je dat? Ook de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in.

Rohan Gunatillake: Geen digitaal dualisme, maar mobile mindfulness

Deze week ben ik in het werk gedoken van Rohan Gunatillake. Behalve het feit dat hij bekend staat om z’n onuitspreekbare achternaam, is hij ook één van de bekendste ontwerpers van mindfulness-apps. Zo ontwierp hij de meditatie-app Buddhify en de meditatie slaap-app Sleepfulness.
Naast dat hij net een uiterst interessant manifest heeft uitgebracht over hoe je technologie meer kunt – en moet – ontwerpen in samenhang met menselijke waarden, is Gunatillake ook belangwekkend voor zijn visie rondom hoe technologie en mindfulness eigenlijk naadloos met elkaar samen kunnen gaan. Wat we daarvoor nodig hebben? Wise technology & mobile mindfulness.
monnik-monk-smartphone
Als jonge twintiger ging Gunatillake op soul-searching trip naar verschillende boeddhistische kloosters. Wat hem daaraan opviel waren twee dingen:
1. Hoewel er over mindfulness en meditatie vaak heel dogmatisch wordt gedaan, is er eigenlijk geen juiste manier. 2. Toen hij thuis was in het drukke Londen, kon hij maar moeilijk z’n meditatie-routines vasthouden. Hij had geen tijd voor z’n 30 minuten ochtendmeditatie op een rustige plek in zijn huis, doordat hij ’s ochtends vroeg naar kantoor moest, maar had wél veel reistijd in de drukke, hectische Londense metro.
Dat bracht Gunatillake op het idee om gewoon eens te gaan mediteren in de metro. Daar is het natuurlijk lastig om bepaalde aspecten van meditatie te doen, zoals ademhalingsoefeningen, maar andere aspecten – je concentreren op omgevingsgeluiden – werkten eigenlijk prima.
Gunatillake is making waves in the predominantly anti-tech mindfulness world for his opposition to the idea that we must compartmentalise tech, separating it from the rest of our lives. He warns against the dangers of this behaviour, known as “digital dualism”, and promotes digital culture as a valid part of modern life, rather than a dangerous, untrustworthy intruder.
Gemunt door Nathan Jurgenson, is digitaal dualisme de term waarmee een verschil tussen on- en offline wordt geduid: er is een analoge wereld en een virtuele wereld. En dat is precies het probleem schrijft Gunatillake in zijn boek ‘This is Happening’: er is geen verschil meer:
Did you notice that even when your phone is off, it’s not really off? Because even then we know that emails are coming into our inbox, friends are posting messages that we are missing out on and mayor news is happening. […] We are living in an always on world where there’s no off switch. Silent mode is not silent.
Tijd dus om te stoppen met dat nostalgisch verlangen naar ‘het echte leven dat alleen offline gebeurt’. Mindfulness – je bewust zijn en verbonden voelen met wat er in het moment gebeurt – kan ook juist in samenwerking met onze technologie.
In z’n boek geeft Gunatillake dan ook 60 tech-mindfuloefeningen. Zo is er ‘Advert Jiu Jitsu’ waarbij je elke keer als je een advertentie spot, je aandacht weer even terug laat keren naar je lichaam. Of de ‘Emotional web’ oefening, waarbij je let op hoe een blog, of nieuwsbrief, je doet voelen. En bij ‘Signal bars’ ga je elke keer als je op je telefoon kijkt tijdens een gesprek na, hoe goed jij je eigenlijk verbonden voelt met deze persoon…hoe sterk je menselijke wifi-signaal is, om zo maar te zeggen.
Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘CTRL, ALT, DELETE’ waarin ik elke week onderzoek hoe we een betere relatie kunnen krijgen met onze tech. Herontwerp van ons tech én van onszelf: hoe doe je dat? Ook de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in.