De moeheid van het continue mogen

Soms heb je het wel eens, dat je lichaam je gewoon compleet tegenzit en je zelfs met de beste wil van de wereld niet kunt voorkomen om een dagje in bed door te brengen. Ik kan me er als ultieme controle-freak altijd gruwelijk aan ergeren en meestal duurt het ook wel een tijdje voordat ik mijn gedwongen beddagje kan accepteren. Vandaag had ik echter het geluk het juiste leesvoer bij de hand te hebben. In ‘De vermoeide samenleving‘ stelt de Koreaanse denker Byung-Chul Han dat mijn ergenis om het falen van mijn lichaam en de frustratie rondom het gedwongen niets-doen voortkomt uit een paradigma-wisseling van Foucaults disciplineringsmaatschappij naar de prestatiemaatschappij.

Han vertrekt vanuit de beroemde analyse van de franse filosoof Michel Foucault waarin hij een samenleving schetst die doordrongen is van disciplinering, waardoor alle inwoners van deze samenleving ongemerkt ook gedisciplineerd worden volgens de regels die de systemen van de samenleving hen opleggen. Han stelt echter dat ‘mensen van nu geen ‘ondergeschikten’  meer zijn maar ‘high potentials’, geen gehoorzaamheidssubjecten, maar prestatiesubjecten. Ze zijn ondernemer van het ik.’ 

Waar Foucaults commando-samenleving dus beheerst werd door een duidelijk mogen en niet-mogen, is het eindeloos kunnen het devies voor de prestatiemaatschappij. En dat heeft grote gevolgen volgens Han: ‘In plaats van verbod, gebod en regulering komen project, initiatief en motivatie. De commandosamenleving werd nog beheerst door het nee; haar negativiteit verwekte krankzinnigen en misdadigers. Maar de prestatiesamenleving baart depressieven en kneuzen.’

Continue reading