Zorgrobots: wat houdt zorg nu écht in?

Wat betekent het beoefenen van een techno-morele deugdethiek eigenlijk? En wat kan het ons opleveren? Laten we daarvoor inzoomen op een concreet voorbeeld: de zorgrobot.
alice
Zorgrobots, zoals Alice hierboven, worden op steeds grotere schaal ingezet in de zorg. In landen zoals Japan waar door het grote aantal ouderen de druk op de zorg steeds meer oploopt, gebeurt dit zelfs in zeer rap tempo. De zorgrobots kunnen voor allerlei taken worden ingezet: hulp bij transport/douchen/aankleden/verstrekken van medicatie, het monitoren van de gezondheid of gewoon als gezelschap.
Onomstreden is de inzet van zorgrobots zeker niet, zo beschrijft Vallor in haar boek:
Many ethicists worry that carebots objectify the elderly and other patients as “problems” to be solved by technological means. Others highlight the effects carebots could have on the capabilities, freedom, autonomy, and/or dignity of those being cared for, effects that include possibilities both welcome and worrisome. Another question is whether carebots will enhance or reduce patients’ engagement with their physical and social surroundings, and whether their meaningful contact with families and friends will be reduced.
Bovenstaande biedt al handvaten om de waarde van een zorgrobot aan af te meten. Maar het is onvoldoende, als we niet de invulling van ons concept van zorg meenemen, voor degenen die verzorgd worden én voor de degenen die de zorg geven.
Carebot ethics remains incomplete until we have also considered the possible impact of carebot practices on human habits, virtues, and vices, especially those of caregivers. That is, we must understand how carebots might affect our own abilities to flourish as persons capable of care, creatures whose moral status is deeply rooted in relations of caring virtue.
Wat biedt het beoefenen van de waarde ‘zorg’ ons? Nou, zo schrijft Vallorm, we leren bijvoorbeeld de betekenis en het belang van wederkerigheid. Jij zorgt voor mij als ik dat nodig heb, ik doe dat voor jou. Ook leren we empathie te hebben. En dat zijn dingen die je alleen écht leert begrijpen door het te ervaren: als zorgbehoeftige en als verzorger. We moeten vaak genoeg de waarde ‘zorg’ beoefenen om ons deze lessen eigen te kunnen maken.
Als je zo naar de technologie van zorgrobots kijkt, zie je de gevaren – het ontzorgen op een manier dat we deze belangrijke lessen missen – maar ook de kansen. Robots kunnen ons juist ontzorgen op een manier dat we meer aandacht kunnen besteden aan het beoefenen van de waarde ‘zorg’. Bijvoorbeeld door ‘s nachts te monitoren, of zware fysieke zorgtaken gedeeltelijk over te nemen. Zorgrobots die echt zorgen, volgens onze criteria.
Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘CTRL, ALT, DELETE’ waarin ik elke week onderzoek hoe we een betere relatie kunnen krijgen met onze tech. Herontwerp van ons tech én van onszelf: hoe doe je dat? Ook de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in.

Mens/robot. Het ongemakkelijk gevoel van caredroids

Op het International Film Festival Rotterdam is een veelbelovende documentaire in première gegaan. De film ‘Ik ben Alice’ (de Engelse vertaling hiervan ‘Alice Cares’ doet overigens naar mijn mening beter recht aan de inhoud) brengt de ongemakkelijke relatie in beeld die we hebben met de integratie van robots in onze samenleving.

‘Ik ben Alice’ gaat over de caredroid (zorgrobot) Alice. Caredroids zijn een vorm van sociale robotica die vooral in de gezondsheidszorg toegepast wordt en gericht is op communicatie en interactie om zo mensen te helpen die in deze gebieden beperkt zijn. Caredroids worden bijvoorbeeld ingezet bij dementerende of autistische patiënten. Zie mijn blog die hier eerder over schreef.

Bent u eenzaam mevrouw? Conversatie met een robot

In de film ‘Ik ben Alice’ wordt het robotmeisje bij wijze van proef geplaatst bij drie oudere mensen, een specifieke doelgroep waar ontwikkelaars van caredroids toekomst in zien, niet in de minste plaats omdat dat natuurlijk een enorm groeiende groep is in de zorg. Je ziet de vrouwen gezellig met de robot uit wandelen gaan, samen het WK kijken en fitness oefeningen doen. Maar ook samen foto’s kijken van de overleden echtgenoot, of een gesprek voeren over hoe eenzaam de vrouwen zich voelen. En daarmee wordt de boel toch een tikkeltje ongemakkelijk. Continue reading