Vluchtelingen als kans voor de stad

Voor de trendrubriek van het Stadsleven webmagazine schreef ik hoe steeds meer architecten en stedenbouwkundigen beseffen dat vluchtelingen geen tijdelijk probleem opleveren voor steden, maar een kans om zich aan te passen aan een fundamentele overleefstrategie voor de 21ste eeuw. 

Een vluchtelingenkamp is niet tijdelijk, maar een stad

Naar schatting 65 miljoen vluchtelingen zijn er nu in de wereld. Om je te helpen in te schatten hoeveel dat is: denk aan de bevolking van een groot land als Frankrijk. Een aantal dat niet snel kleiner gaat worden, eerder groter. En permanenter. Vluchtelingen zijn geen tijdelijk probleem, dat steden even moeten oplossen. Vluchtelingen wonen gemiddeld 17 (!) jaar in een vluchtelingenkamp. Waar mensen zolang wonen en leven ontstaat vanzelf een stad, met de bedrijvigheid, levendigheid, handel en sociale patronen als je ook in een ‘echte’ stad aantreft, zoals het project Refugee Republic van tekenaar Jan Rothuizen, Dirk-Jan Visser en Martijn Tol zo mooi laat zien.

Daarom vindt Kilian Kleinschmidt, hoofd van het Al Za’atari vluchtelingenkamp in Jordanië met meer dan 83.000 vluchtelingen, dat we een vluchtelingenkamp niet als noodopvang, maar als stad moeten beschouwen. Hij heeft dan ook besloten om het tijdelijke kamp stap voor stap over te laten gaan in een stedelijke omgeving. Hiervoor deelt hij het kamp in districten, legt straten met straatnamen aan en tenten en prefab woningen worden van huisnummers voorzien. Door dit te doen, kan het kamp op een veel positievere wijze in wisselwerking treden met z’n naaste omgeving, naast het feit dat dit natuurlijk ook een positief effect heeft op de mensen die wonen in het kamp.

Vluchtelingen bieden kansen voor de stad

Bovendien, beseffen steeds meer architecten en stedenbouwkundigen: vluchtelingen kunnen ook een kans bieden voor steden om zich te ontwikkelen. De beroemde architect Rem Koolhaas steltde vorig jaar dat vluchtelingen nieuwe energie kunnen bieden aan steden: 

architects could use the current refugee crisis as an opportunity to find new ways to reinvigorate abandoned sections of cities in areas like eastern Germany, encouraging highly-educated refugees to move in and transform them. [...] “Refugees could reenergise sections of the cities. They offer to architecture an interesting provocation or invitation to do good work and collaborate in interesting ways.”

Zo ziet Rijksbouwmeester Floris Alkemade dat ook. Creatieve oplossingen voor asielopvang helpen ook andere woningzoekenden. Juist om de integratie te bevorderen zouden steden de opvang meer in samenhang kunnen zien met de behoefte van andere groepen die op de woningmarkt soms moeilijk aan bod komen: studenten, starters, ouderen en alleenstaanden. Daarom schreef hij een ontwerpwedstrijd uit ‘A home away from home waarvan in juni 2016 de zes prijswinnaars bekend gemaakt zijn. Tracy Metz vertelde er afgelopen woensdag in het programma KRO NCRV Radio 1 De Ochtend waar ze ontwerpwedstrijden voor vluchtelingen besprak:

Paradigmawisseling nodig

Daarvoor zal allereerst echter een paradigmawisseling moeten plaatsvinden stellen Michelle Provoost en Wouter van Stiphout van CRIMSON architectorial historians. In hun publicatie Een stad van komen en gaan (2016) stellen ze dat vluchtelingenopvang een groot probleem blootlegt in steden: hun onflexibiliteit om snel in te kunnen springen op verandering.

Terwijl de afgelopen decennia hebben laten zien dat conflicten aan de grenzen van Europa en daarbuiten tot plotselinge pieken in de hoeveelheden asielzoekers leidden, werden we toch weer ‘verrast’ door de duizenden vluchtelingen die vanuit Syrië naar ons land kwamen, op de vlucht voor een conflict dat al jaren bezig was. Het vergde het razendsnel inrichten van noodopvanglocaties, het verordonneren van leegstaande vakantieparken, het bouwen van hele tentenkampen. De processen waarmee dit gebeurde verliepen hals over kop en leidden soms tot hevige confrontaties met lokale gemeenschappen. Het zou te gemakkelijk zijn om de vluchtelingenproblematiek – opnieuw – af te doen als een tijdelijke noodsituatie, die uniek is in haar problematiek. Maar dat we het moeilijk vinden om op een adequate wijze de stijging in het aantal vluchtelingen die zich bij ons meldt op te vangen en een toekomst te bieden, is een symptoom van een breder probleem met de flexibiliteit en het absorptievermogen van onze steden.

Vluchtelingenopvang is kortom niet slecht een kwestie van een huisvestingsvraagstuk, het is een fundamentele overlevingsstrategie voor steden in de 21ste eeuw.

De vele gezichten van de crisis in Athene

Als je op straat loopt, zie je splinters ervan terug. In de leegstaande winkels die eerst bruisende en florerende plekken waren. In de bouw van appartementblokken die zo abrupt is afgebroken dat nu hippe designhuizen naast ruïnes staan. In de ‘nouveau poor”, die je kunt herkennen aan het feit dat ze hun bestaan op straat nog steeds ‘huiselijk inrichten’: een vaste plek voor de spaarzame bezittingen binnen de met karton afgeschermde plek op het asfalt. In de plukjes politie in intimiderende gevechtsuitrusting die argwanend het winkelende publiek bekijken, klaar om een opstoot of protest snel de kop in te kunnen drukken.
Foto: Tracy Metz

Foto: Tracy Metz

Mensenmassa’s in megasteden

In 2050 zal 70% van de mensen in steden wonen. En dat betekent massa’s mensen. Hoe dat eruit ziet tonen de foto’s van Martin Roemers die 22 megasteden (= meer dan 10 miljoen inwoners per stad) vastlegde. Bijzonder aan de serie Metropolis is dat Roemers niet alleen stromen mensen als geesten met voetjes fotografeert, maar dat er altijd één of twee personen uitspringen die een verhaal over de plek vertellen. Zie deze prachtige foto hierboven waarin hij het eenzame, harde bestaan van een dakloze in New York afzet tegen de stromen kopers en helverlichte reclameborden. Andere persoonlijke favorieten van me vind je hier en hier. De hele fotoserie is momenteel ook te bekijken in Huis Marseille. En lees als tegenhanger (als je toch tijd hebt tijdens de kerst) van Roemers massa’s het drieluik Terug naar Edgeoya van Ramsey Nasr waarin hij zijn reis naar de Noordpool beschrijft en hij de leegte van deze plek gebruikt om zijn drukke Westerse leven weer te herijken.

Martin_Roemers

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

De echte toekomst van duurzaamheid is de auto

Ok, vorige week is er dus een nieuw akkoord bereikt op de Klimaattop in Parijs. Maar de échte toekomst van duurzaamheid zit ’m volgens mij niet daarin, maar in een andere ontwikkeling: het feit dat duurzaamheid langzamerhand big business aan het worden is. Niet alleen zijn er steeds meer bedrijven die zich richten op het verdienen aan bijv. het opruimen van CO2, maar ook grote investeringsmaatschappijen zien fossiele brandstoffen meer en meer als uiterst slecht investeringsobject.

Ecocoin

 

Dus hierbij tip ik drie artikelen die natuur op interessante wijze koppelen aan economische waarde:

Continue reading

Biljoenen besparen door niet meer zo bang te zijn

Wat een fantastische talk gaf Damiaan Denys op de 6de editie van TEDxAmsterdam: ademloos heb ik zitten luisteren naar de energieke psychiater, filosoof, en laten we hem ook vooral de titel stand-up comedian geven. Maar hoe entertaining z’n talk ook is, zijn boodschap is niet minder indringend: We leven in een angstcultuur, en daar betalen we een hoge prijs voor. Letterlijk: 13 biljoen wordt in Nederland gespendeerd aan veiligheid. Dat betekent, zo zegt Denys, dat als we een weekje niet meer zo bang zijn met z’n allen dat we 250 miljoen (!!) kunnen besparen. De bron van deze angstcultuur ziet Denys in het feit dat angst entertainment is geworden dat dagelijks door de media wordt verspreidt. Dit zorgt voor een cultuur waarin we continue zo bang zijn voor ons eigen hachje dat we anderen vergeten én niet meer vertrouwen: ‘Vertrouwen is durven jezelf te vergeten, angst is niet aan jezelf kunnen ontsnappen’.

Fear

Precies dit is ook het punt dat columnist Bas Heijne maakte in z’n column van afgelopen week: “Op dit moment zijn we van alle kanten omringd door gevoelspolitiek, het reli-nationalisme van Erdogan, de volmaakte leugenmachine van Poetin en zijn handlangers, de pathetische praat van jihadisten. Ook in het dagelijkse leven vliegen de hyperbolen je om de oren – het vrije westen, de bedreigde natiestaat, aanval, landverraders, verkrachters, volk en vaderland. De gevoelspolitiek heeft het streven naar universele gelijkheid opgegeven en ingeruild voor een taal van bedreigde unieke eigenheid. Eigen gevoel eerst.”…Oi…

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

 

Vluchtelingenkampen van nu zijn de steden van morgen

Raad eens hoelang mensen gemiddeld in een vluchtelingenkamp wonen? Het antwoord is 17 jaar, de tijd waarin een baby kan uitgroeien tot een irritante puber. Ik weet het, ik sloeg er ook van achterover. Daarom, zo stelt Killian Kleinschmidt, hebben wij een compleet verkeerde benadering van een vluchtelingenkamp: we bouwen ’t slechts voor de korte termijn. Maar als je beseft dat vluchtelingen ergens 17 jaar wonen, waarom zou je dan kampen niet neerzetten in krimpgebieden om die weer te herbevolken, of op plaatsen waar de economie aangejaagd moet worden? Lees hier het hele interview en neem vooral ook een kijkje bij ’Refugee Republic, een indrukwekkende teken/film webdocumentaire, die laat zien hoe mensen aan een stad, een thuis, bouwen in een kamp.

Refugee Republic

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

Loop door Amsterdam in tweets

Er wordt wat afgetwitterd over Amsterdam hoor. Niets wonderlijks daaraan. Maar het blijkt dat als je een locatie koppelt aan al die tweets, dat de onderwerpen fascinerend nauwkeurig overeenkomen met de daadwerkelijke offline omgeving waar mensen rondlopen. En zo kun je dus een kaart maken waarin je een prima beeld krijgt van de stad, iets dat Mark van der Net dus ook gedaan heeft. Hier vind je de grote versie van Marks tweet-kaart waar je lekker rond kunt scrollen. 

oscity_tweetcity

Manhattan is van hen, wij kunnen ‘t slechts bewonderen van een afstand

Aaron Betsky, één van de bekendste design- en architectuurcritici ter wereld, schreef een prachtige ode aan Manhattan. Met een wrang randje. Want doordat de stad steeds duurder wordt om te leven – een proces dat overigens in wel meer steden speelt- , is deze dus voor steeds minder mensen toegankelijk. En daardoor wordt Manhattan uiteindelijke het ultieme filmbeeld, iets dat je slechts van afstand kunt bewonderen, maar niet meer in kunt leven:

“A place where those who produce the images to which we aspire – from the art at MoMA and the Met, to the verities and falsities of the New York Times and Fox News – make their home. Manhattan is theirs; we just get to admire it.”

Manhattan

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

Smart City 3.0: burgers weer aan zet

In Nederland is het een veelgehoorde kritiek op de smart city: dat grote technologiebedrijven hiermee teveel macht krijgen over het beleid van de stad. Journalist Boyd Cohen stelt echter dat dit slechts de eerste fase is in de ontwikkeling van de techno-stad. In ’The 3 generations of smart city schetst hij fase 2 – technology enable, city-led –  en fase 3, waarin uiteindelijk co-creatie met de burgers plaatsvindt. Tipje van de sluier: Amsterdam is volgens Cohen vooruitstrevend in deze derde fase.

Smart City

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in

Als Heineken de fontein op het stadsplein betaalt

Een skatepark van Converse, nachtbussen van brouwerij Duvel-Moortgat en het adopteren van rotondes door bedrijven. De herinrichting van het Marie Heinekenplein in Zuid-Amsterdam, compleet met een deels door de biergigant betaalde groene ‘Heinekenfontein’,  is niet het eerste en zeker ook niet het laatste voorbeeld van commercie in de stad. Bedrijven die voor onze stedelijke openbare ruimte zorgen: zegen of zorg? Lees hier meer.

Marie Heinekenplein

Marie Heinekenplein

Dit bericht komt uit m’n wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ waar ik elke week de laatste berichten rondom ‘future affairs’ naar je opstuur: wat zijn dé technologische ontwikkelingen die jouw toekomst gaan bepalen? Elke zaterdagochtend de nieuwsbrief ontvangen? Schrijf je hier in