Trend: kapitalisme is uit, we gaan naar nieuwe manieren van ondernemen toe

De onlangs verschene verklaring van de Business Round Table, waarin 81 grote Amerikaanse bedrijven deelnemen was groot nieuws. Waarom? Omdat het een nieuwe vorm van ondernemen voorstelt waarin winst, korte termijn en aandeelhouders een minder grote plek innemen, ten faveure van lange termijndenken en ruimte voor nieuwe spelers – stakeholders in businesstermen: zoals de klanten, of burgers.

Cools reageert op de maandag verschenen verklaring van de Business Roundtable, een lobbyorganisatie voor het Amerikaanse bedrijfsleven. In de ‘Verklaring over het doel van een onderneming’ pleitten 181 bestuursvoorzitters van grote bedrijven (onder meer Apple, Amazon, Boeing, General Electric) voor een verbreding van de doelstelling van hun bedrijven. Het belang van werknemers, klanten, leveranciers en de maatschappij als geheel moeten náást en niet ónder het belang van de aandeelhouders komen te staan.

Dit sluit aan op de trend waarin kapitalisme en traditionele vormen van ondernemen steeds meer met argusogen worden bekeken. Economen als Kate Raworth, Raj Patel en Jason W Moore, en Paul Mason reiken al interessante ideeen aan voor post-kapitalisme en anti-groei. Het NRC bracht deze zomer de serie ‘ Het kapitalisme is kapot. Lang leve het kapitalisme’ waarin op zoek werd gegaan naar de oorzaken van de crisis in het kapitalisme en vernieuwende ideeen werden onderzocht. In de politiek worden gesprekken over basisinkomen steeds serieuzer genomen en in verschillende landen worden er al kleinschalige experimenten mee uitgevoerd. En in het bedrijfsleven is betekenisvol werk, iets geworden dat belangrijker is dan loon of secundaire arbeidsvoorwaarden (overigens met de nodige nadelen zoals in dit artikel te lezen is). Bovendien verschijnen steeds meer pleidooien voor 6 urige werkdagen.

De verklaring komt in een periode dat de harde kanten van het aandeelhouderskapitalisme onder een vergrootglas liggen.Larry Fink, topman van vermogensbeheerder BlackRock,  riep grote beleggers vorig jaar al op om naar meer te kijken dan alleen winsten. De Democratische senator en presidentskandidaat Elizabeth Warren diende vorig jaar een wetsvoorstel in om de macht van aandeelhouders in te perken. In haar voorstel worden werknemers, klanten en samenleving al genoemd.Vanuit Nederlands of Europees perspectief kunnen we onze schouders erover ophalen, omdat wij het stakeholdersmodel al hanteren. Maar vanuit Amerikaans perspectief, waar het shareholdersmodel al decennia leidend is, is dit een zeer betekenisvolle stap. Niet eerder sprak zo’n grote groep bedrijven zich uit voor verandering.”

Voor Harm-Jan de Kluiver, advocaat bij De Brauw en hoogleraar ondernemingsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, is de verklaring geen omslag maar een „bevestiging van een ontwikkeling die al jaren gaande is”. „Deze bedrijven zijn eerder volgers dan pioniers, maar de symboolwerking is groot.” 

Opvallend in de Roundtable-verklaring is dat klimaatverandering niet wordt benoemd. Als je denkt over langere termijn en een groter perspectief met meerdere stakeholders, is het vreemd dat klimaat daarbij niet op de agenda staat. Maar wellicht, zo schrijft de redacteur van NRC, komt dat ook doordat klimaat in de VS nog een enorm polariserend onderwerp is, waardoor je het gevaar loopt bedrijven alleen daarop al kwijt te raken.