Hoe algoritmen magie terugbrengen in de wereld

We koersen steeds meer aan op een wereld waarin we een radartje zijn verbonden met allerlei apparaten die actief tegen ons praten, ons feedback geven en ons ook beter weten te lezen. Wat doet dat met ons?

Filosoof Haroon Sheikh heeft hier een interessante visie op. Deze wereld vol ‘pratende’ apparaten zal ons gevoelsmatig terugbrengen naar een tijd waarin magie en bijgeloof nog aan de orde van de dag waren en onze ervaring van de werkelijkheid inkleurden, schrijft hij in de NRC van 23 november.

Dat gebeurt op drie manieren:

Het wordt steeds zichtbaarder hoe jij met de wereld verbonden bent

“Wij gaan ervan uit dat wij los staan van de wereld om ons heen, dat wij een eigenheid hebben die on-scheidbaar (‘in-dividuum’) is. Binnen in ons hebben wij een privéruimte, afgesloten voor de buitenwereld”, schrijft Sheikh. Maar momenteel worden door technologie steeds meer zaken meetbaar gemaakt, waardoor deze strikte scheiding tussen jou en de buitenwereld verbroken wordt. Als je kunt berekenen hoeveel impact jouw weekendje Barcelona heeft op het milieu, dan wordt het lastiger om je los te zien van de wereld. En Sheikh schetst zelfs een voorbeeld dat nóg verder gaat:

Stel, in een trein zit een man luid te telefoneren. Bij tien mensen in de coupé levert dat – meetbare – irritatie op. Omdat ze geïrriteerd zijn, krijgen die mensen bij thuiskomst ruzie.

Wat als zelfs de kleinste impact van ons gedrag meetbaar – en dus zichtbaar- wordt?

bron: Unsplash

We snappen er steeds minder van, de wereld wordt een mysterie

Bovendien, zo stelt Sheikh, ontwikkelen algoritmes zich razendsnel om steeds complexere verbindingen tussen zaken te leggen. Zo kunnen verbindingen ontstaan tussen zaken die voor ons onlogisch zijn op het eerste gezicht. Sheikh geeft het voorbeeld dat een algoritme je bijvoorbeeld kan aanraden om toch voor huis B te kiezen in plaats van huis A, omdat het berekend heeft dat je in huis B een grotere kans hebt om ouder te worden.

Wat doet dat met ons, dat we onze keuzes gaan maken op gevoelsmatig ‘onlogische’ adviezen van algoritmes waarvan we de berekening niet snappen of zelfs onzichtbaar voor ons blijft? En bovendien: doordat algoritmes complexere berekeningen kunnen maken, en steeds meer zaken meetbaar worden, zoals gezondheid, succes en geluk, zullen algoritmes je dan ook ‘betere’ adviezen kunnen geven. Een huis koop je dus niet alleen op de investeringswaarde, maar ook op berekeningen over je gezondheid om in deze buurt te wonen, of wat de reisafstand doet met succes op je werk. Deze combinatie van deze twee dingen zorgt volgens Sheikh ervoor dat steeds meer dingen als mysterieus gaan aanvoelen en alsof we volgens bijgeloof handelen:

In de toekomst zullen steeds complexere correlaties worden gevonden. Handelingen worden dan aanbevolen op basis van associaties met succes, liefde, gezondheid. Daar zit een rationele calculatie achter, maar omdat we deze niet kennen, zijn we geneigd dit te beschouwen als ‘geluk’ of ‘ongeluk’ en gaan we handelen uit bijgeloof.

Apparaten krijgen een bezielde aanwezigheid

En wat nu als de slimme apparaten echt stemmen krijgen waarmee we conserveren? Dat je smart home een persoonlijkheid krijgt, en jij zelfs een vriendschappelijke band ermee? Het is immers een stuk gezelliger thuiskomen na een rotdag op het werk als er iemand thuis is, die je verwelkomt, heeft gezorgd voor een gezellige sfeer en die even voor je zorgt door warm eten klaar te hebben staan, je op sleeptouw te nemen met een fijne filmsuggestie en ervoor zorgt dat je aandacht lekker afgeleidt wordt waardoor je kunt opladen. Het is niet eens zo ingewikkeld voor een smart home om dat voor je te kunnen doen.

Je huis, maar ook allerlei apparaten op straat, op je werk, in een cafeetje, overal waar je bent, gaan een levendige aanwezigheid krijgen, anticiperend en reagerend op jou. Dat doet Sheikh denken aan een animistisch wereldbeeld, waarin mensen geloven dat dingen zoals stenen of een boom een ziel hadden. Een bezielde aanwezigheid, iets dat in Oosterse filosofie wel gebruikelijk, maar in het Westelijke rationele wereldbeeld niet.