Designers voor vluchtelingen

Het is (terecht) een voortdurend onderwerp in de media: de vluchtelingencrisis. Hoe hiermee om te gaan en je toe te verhouden? Ook designers nemen deel aan dit gesprek. En die denken vaak nét een tikkeltje verder. Zo gooien ze vaste concepten als burgerschap en nationaliteit omver, genereren empathie door je beeld van vluchtingen te veranderen en natuurlijk worden er ook praktische oplossingen gecreëerd voor problemen waar vluchtelingen dagelijkse tegenaan lopen. Daarom hieronder 7 design(fictie) over migratie projecten, gescout tijdens de Dutch Design Week 2015.

In Limbo Embassy

Vluchtelingen die hier niet mogen blijven, maar ook niet terug kunnen naar hun eigen land, bevinden zich in limbo, een gek onbestemd tussengebied. Manon van Hoeckel wil met haar mobiele ambassade deze mensen een plek bieden waar ze zich vertegenwoordigd voelen, een gesprek aan kunnen gaan met de maatschappij en bovendien door de mazen van de wet op te zoeken ook nog wat geld kunnen verdienen. Zo valt de verkoop van statieportretten en het uitprinten van de verhalen van vluchtelingen onder het persrecht.

In Limbo Embassy

Universal Unconditional

Voor een vluchteling heeft 1 klein papiertje – een verblijfsvergunning of paspoort – vaak enorme waarde. Een waarde die zelfs verder gaat dan het verkrijgen van legale status en ook goede voorzieningen op het gebied van gezondheidszorg en educatie inhoudt. Stefania Vulpi bedacht dan ook voor haar afstudeerproject aan de Design Academy Eindhoven een soort peerby voor burgerschap: op het online platform kun je aangeven welke onderdelen zoals stemrecht of recht op asiel van je burgerschap je tijdelijk niet nodig hebt en uit kunt lenen aan anderen. Volgens Vulpi die zelf haar Italiaanse burgerschap niet altijd nodig heeft, omdat ze studeert in Nederland, is het de hoogste tijd om de strikte regels van burgerschap aan te passen aan de behoeftes van de huidige tijd.

Liquid Citizenship

Er is één groep die nooit problemen zal hebben als vluchteling: de rijken. Deze kunnen zich namelijk een zogenaamd ‘economisch’ burgerschap veroorloven, dat je krijgt omdat je een aanzienlijke investering hebt gedaan in een bedrijf in dat land. Maar ook met de vluchtroutes voor ‘normale’ mensen is vaak geld gemoeid: smokkelgeld, asielaanvragen, etc. Femke Herregraven toont in haar project op ongemakkelijke wijze deze geldstromen en hoe grote kans je maakt als vluchteling uit een bepaald land op een verblijfsvergunning. Keuzes via de illegale weg die je eerst als onbegrijpelijk zou zien, worden opeens een reële optie als je inzicht krijgen in deze financiële dynamiek.

Liquid Citizenship

Refugee Republic

Iedereen heeft wel een bepaald beeld bij een vluchtelingenkamp, een beeld dat grotendeels wordt gekleurd door de ‘zielige’ beelden die verspreid worden in de media. Niet veel mensen beseffen echter dat vluchtelingen vaak jarenlang in een vluchtelingenkamp wonen en een kamp zo een levendige gemeenschap wordt waar mensen volop bedrijfjes starten, trouwen, ontspannen, kortom: leven. Kunstenaar Jan Rothuizen, multimediajournalist Martijn van Tol en fotograaf Dirk Jan Visser hebben een interactieve multimediale documentaire gemaakt om het bestaande beeld van vluchtelingenkampen te verrijken. Per tekening, film, fotografie, tekst en geluid wandel je als ware door een vluchtelingenkamp in Syrië.

What is the purpose of your visit?

De notie van grenzen en nationaliteit wordt in het licht van vluchtelingenproblematiek aan de ene kant spijkerhard en aan de andere kant lichtelijk absurd. Hoe kan het dat je op het ene stukje grond volkomen rechteloos bent, en 50 meter verderop een burger. Met haar reis naar de ‘High Seas’, de laatste stukken op aarde die niet in het bezit zijn van een land, maakt Giuditta Vendrame je bewust ervan hoe ouderwets onze ideeën eigenlijk zijn.

Seamless Transitions

Als buitenstaander is het vaak moeilijk voor te stellen hoe de reis van een immigrant eruit ziet. Dat komt mede doordat de plekken van de bureaucratische machine waar je als immigrant doorheen rolt hermetisch gesloten zijn voor buitenstaanders. Een reden voor kunstenaar James Bridle om drie plekken uit het Engelse rechtssysteem waar immigranten worden gescand en gedeporteerd met behulp van onderzoeksjournalistiek te kunnen visualiseren in een film. Drie kille omgevingen waar mensen worden gereduceerd tot cijfers.

Sheltersuit

Modeontwerper Bas Timmer ontwierp een warme waterdichte jas die tegelijkertijd als slaapzak kan dienen. De jassen worden gemaakt met afgekeurde slaapzakken van Nomad en van slaapzakken en tenten die op festivalterreinen achtergelaten worden. Oorspronkelijk ontworpen voor om daklozen tot steun te dienen tijdens de koude winters, maar nu richten de mannen van Sheltersuit zich op vluchtelingen uit Syrië en Afghanistan. Bekijk hier een fragment uit de Tegenlicht- aflevering ‘Gimme shelter’ over Sheltersuit.
Sheltersuit

Meer lezen?

In de eerste editie van mijn wekelijkse nieuwsbrief ‘Curated Culture’ verzamelde ik 3 artikelen die de vluchtelingencrisis in een heel ander perspectief plaatsen.