Sustainist Design: design voor systeemverandering

“Now, at the beginning of the twenty-first century, we can see a new era emerging, one that embraces more sustainable ways of living and an interconnected world. It is marked by new attitudes to both manmade and the natural environment, and new approaches to both local and global issues. What is coming into being is nothing less than a change in cultural perspective, a new mindset, a worldwide remaking. Moving beyond ideas of modernism and postmodernism, this shared outlook promises a networked, globalized, sustainable future. The world has entered the Sustainist age.”

Zo opent het Sustainism manifest, een boek dat een nieuw tijdperk probeert te schetsen, waar fundamentele veranderingen spelen rondom duurzaamheid en sociale verbindingen in de meest brede zin van het woord. Een boek dat niet zozeer een beschrijving wil zijn van ontwikkelingen die overal om ons heen zijn te waarnemen, maar vooral een beginpunt wil zijn en wil aanzetten tot gerichte actie, zoals Michiel Schwarz me vorig jaar in een interview voor TEDxAmsterdam uitlegde:

One should see it as a vantage point, as lines of sight. But equally it also represents a set of guiding lines. It enables you not only to track and trace the new culture of Sustainism, but also to shape it and to design for it. In Dutch this two-edged terminology sounds even better: zichtlijnen en richtlijnen.[..] People mistake Sustainism for an end goal which you can reach with a good strategy. That’s like asking the strategy for vegetarianism; you don’t organize a meeting where you sit together and try to figure out how to be a vegetarian. You just do it.

En nu is er dan in samenwerking met ontwerpbureau voor social design The Beach, de Sustainist Design Guide, die een eerste ‘call for action’ moet zijn aan de designwereld tot een nieuwe manier van ontwerpen voor deze nieuwe wereld. Een startgids als inspiratie en leidraad. Want: hoe moet je moet je zo’n lekker flexibel, maar daardoor ook abstract, paradigma vertalen naar concrete ontwerptoepassingen? “Ontwerpers werken vaak uit functionaliteit en esthetiek in plaats van uit bepaalde waarden”, zo stelt Schwarz tijdens de presentatie van de Sustainist Design Guide in Pakhuis de Zwijger. “Maar hoe gaat het ontwerpproces eruit zien als je waarden als ‘sharing, localism, connectedness en proportionality’ aan het begin van het ontwerpproces zet?”

Sustainist design guide

Om dit te verduidelijken worden er twaalf casestudies in het boek beschreven waarvan er vier tijdens de avond in de Zwijger worden gepresenteerd. Het veelbejubelde Fairphone, een nieuwe mobiele telefoon die de traditionele productieketen probeert te openen en waarbij zaken centraal staan in het ontwerpproces als grondstoffenwinning, het transparant maken van de ware kosten van het productieproces en ook meenemen van het tweede leven in Afrika door de mogelijkheid voor een dual sim toe te voegen. Of de Buitenbrouwerij die een nieuw bewustzijn en waardering probeert te generen voor iets dat mensen bijna dagelijks drinken door van lokaal slootwater een lekker biertje te brouwen. De Luchtsingel gebruikt crowdfunding om de stadsbewoners nauw te betrekken bij de aanleg van een nieuwe voetgangersbrug om zo drie stadsdelen in Rotterdam weer opnieuw met elkaar te verbinden. Pigchase tot slot onderzoekt de mogelijkheden van gamedesign om een groot probleem in de varkensfokkerij op te lossen: door mensen en varkens samen te laten spelen wordt agressie en verveling tegengegaan.

De vier casestudies tonen dat sustainist design draait om design dat verder reikt dan producten.  Het gaat om politieke keuzes voor compleet andere economische systemen, of manieren van met elkaar omgaan. In de woorden van Marleen Stikker: “Het gaat om designen of society instead of designen for society”. Hierdoor verandert ook de rol van de ontwerper. Stikker: “Elke keuze moet je kunnen verantwoorden; je kunt als ontwerper niet meer pas achteraf nadenken over welk effect je project heeft.” Ontwerpen van de samenleving houdt bovendien in dat je ontwerpt samen met een brede kring van eindgebruikers, opdrachtgevers, groeperingen in de samenleving en overheden die geen van allen een ontwerpopleiding hebben genoten.

De grote vraag blijkt dan ook hoe je ervoor zorgt dat ‘dit soort goede ideeën niet bij een select publiek van hoogopgeleide, blanke, westerse mensen blijft steken, zoals Chris Keulemans stelt, maar echt aansluit en terecht komt bij de daadwerkelijke doelgroep? Anders denken is heel mooi, maar anders doen is een heel andere zaak. Zoals Marleen Stikker stelt : Als je dit soort ideeën probeert te verwezenlijken, kom je in processen en regelgeving terecht die thuishoren in een heel ander systeem. Zo loopt het stuk. Dus laten we vooral ophouden met leuke dingen maken, goedbedoelde debatten of boeken te schrijven met vernieuwende ideeën. Nu is het tijd om te gaan kijken hoe we daadwerkelijk invloed kunnen krijgen op de daadwerkelijke systemen waarin we ons begeven en deze naar onze hand te zetten.”

Leave a Reply