Arnold Newman: portretten in stoelen en vlakken

Vorige week bezocht ik de expositie Arnold Newman – Masterclass, een overzichtstentoonstelling van één van de meest beroemde portretfotografen van de wereld. Presidenten, wetenschappers, filmsterren: hij had ze allemaal voor z’n lens. In prachtig sfeervolle zwart-wit portretten probeerde hij hun persoonlijkheid te vangen. Geen gemakkelijke taak, zeker niet bij subjecten die het veelal gewend zijn om een bepaald gereserveerd beeld van zichzelf neer te zetten.

Arnold Newman - Igor Stravinsky

Arnold Newman – Igor Stravinsky

Newman slaagde er toch in. En dat kwam vooral door zijn werkwijze. Die bestond er namelijk uit dat hij zijn welwillende subjecten portretteerde in hun dagelijkse omgeving, zoals een werkkamer, atelier of klaslokaal. Juist iemands persoonlijke omgeving kan volgens Newman namelijk zijn of haar karakter en levensinstelling verraden: The subject must be thought of in terms of the 20th century, of houses he lives in and places he works, in terms of the kind of light the windows in these places let through and by which we see him every day.

Arnold Newman - Martha Graham

Arnold Newman – Martha Graham

Een werkwijze die bijzondere portretten oplevert waarin je als toeschouwer een intimiteit en oprechtheid voelt. Zo beeldt Newman president Kennedy weliswaar af op het bordes van het Witte Huis, maar moet je lang zoeken om hem daadwerkelijk te vinden aangezien hij te midden van een grappenmakende massa adviseurs te staat. Een portret dat het traditionele beeld van een Amerikaanse president tegelijkertijd ontkracht en bevestigt, aangezien wat wij kennen als het beeld van Kennedy natuurlijk door vele mensen om hem heen, zoals de afgebeelde groep adviseurs, in stand gehouden wordt.

Arnold Newman President Kennedy

Arnold Newman – President Kennedy

Sommige beelden zijn meer voor de hand liggend, zoals de foto van de schrijver en excentriekeling Truman Capote die temidden van zijn excessieve interieur languit op z’n sofa ligt. Andere uiterst subtiel, maar precies raak geschoten zoals het portret wat Newman maakte van natuurkundige en nobelprijswinnaar Arno Penzias. Afgebeeld voor een schoolbord, laat Newman alle ruimte voor de toeschouwer om geraakt te worden door Penzias nieuwsgierige blik, maar maakt het beeld nog sterker door de dunne krijtlijn die Penzias van de ene kant mooi inkadert, en van de andere kant precies aangeeft hoe vernieuwend zijn denken was.

Arnold Newman Arno Penzias

Arnold Newman – Arno Penzias

De mooiste foto’s zijn echter de portretten waarin de geportretteerde en zijn of haar omgeving in elkaar overvloeien. Dit gebeurt als Newman zijn oog voor abstractheid en geometrie inzet en sterke lijnen en een harde vlakverdeling creëert die het uitermate goed doen in de zwart-wit foto’s. ‘Ik neem geen foto’s’, zo stelde Newman dan ook, ‘ik bouw ze’. Een van zijn bekendste portretten waarin dit mooi uitgevoerd is is bijvoorbeeld het beeld van Igor Stravinksy aan de piano dat door de bijzondere uitsnede voor een abstract beeld zorgt. De piano is zomaar niet een rekwisiet, het is een partner die evenveel aandacht in Newmans beeld krijgt als Stravinksy zelf en daarmee met een uiterste precisie de relatie blootlegt die Stravinksy in zijn dagelijks bestaan met het instrument had. Een van de foto’s waarin Newman zijn beoogde relatie tussen de persoon op de foto en zijn omgeving het beste treft is wat mij betreft het portret van de Japans-Amerikaanse beeldhouwer Isama Noguchi, waarin beeldhouwwerk en kunstenaar bijna in elkaar overvloeien.

Arnold Newman - Isama Noguchi

Arnold Newman – Isama Noguchi

De expositie ‘Arnold Newman- Masterclass’ loopt deze week helaas af (ga er zeker even heen als je nog de tijd hebt!), maar gelukkig kun je op de website van de overleden fotograaf genoeg pareltjes van portretten kijken.

 

Leave a Reply