Berichtgeving over nieuwe technologie graag minder zwart-wit!

“Kun jij twee dagen offline?”, zo luidde de cover in de NRCnext van afgelopen maandag. Het bijhorende artikel maakte van de Kerst niet alleen een christelijke viering en/of seculier eetfestijn, maar ook een periode van herbezinning over de invloed van nieuwe technologie. Het artikel was een pleidooi voor de zogenaamde slow tech beweging die vindt “dat we ons laten gijzelen door sociale media en smartphones”.Het geciteerde onderzoeksrapport “De zwarte kant van Social Media 2012” somt een uiterst negatief lijstje van gevolgen op: sociale media maken ons dom, asociaal, narcistisch, geestesziek, ze tasten ons geheugen aan, voeden sensatiezucht, manipuleren en zetten zelfs aan tot terreur.

Het is niet onlogisch dat zich een tegenstem vormt na de razendsnelle (bedenk bijvoorbeeld dat facebook slechts acht en twitter slechts zes jaar bestaat) en bijna kritiekloze opmars van nieuwe technologie. Nu de computer, de smartphone en social media zich in het leven van mensen hebben genesteld, worden we ons langzaam bewust van de consequenties ervan. En die ogenschijnlijk makkelijke relatie die we hebben opgebouwd met nieuwe technologie als Facebook of Twitter, vertoont toch bij nader inzien enige onvoorziene mankementen.

Afbeelding: Koert van Mensvoort

Technofielen en technofoben
Opvallend is echter de toon van deze tegenstem. Deze spreekt namelijk in absolute bewoordingen, die een scherpe tegenstelling tekenen tussen de technofielen en technofoben, het techno-utopie of de technohel. Ook de alternatieven die de zogenaamde slow bewegingen bieden zijn generaliserend. Online zijn er vele handleidingen te vinden die richtlijnen bieden voor goed gebruik van nieuwe technologie. Enkele tips: bekijk maar een keer per dag je mail, doe dat niet vóór je werk dat je daadwerkelijk af moet hebben die dag en zet notificaties op je telefoon uit. Handige handvatten? Tjsa, ze zijn zo algemeen dat ze zowel mijn moeder als mij zouden moeten omvatten, terwijl wij op een compleet andere manier gebruik maken van nieuwe technologie. Daarmee verliezen de tips natuurlijk een groot deel van hun bruikbaarheid.

Adempauze
Filosofisch gezien is het gepolariseerde beeld dat in de media over het algemeen van nieuwe technologie geschetst wordt uiteraard wel te verklaren. Door de bejubelde nieuwe technologie van haar voetstuk te stoten en het te bestempelen als een bedrieger wordt er een scherpe tegenstelling gecreëerd. Een mechanisme dat ervoor zorgt dat je je even los kunt weken van die nieuwe technologie met haar onverwachte gevolgen, het van een afstandje kunt bekijken en na fikse contemplatie weer fris en welbewust ertegenaan kunt met een gebruik van nieuwe technologie dat jou en jouw ideeën over de wereld dient in plaats van andersom. Een welkome adempauze zou je denken.

Internet door onze aders
Het lijkt ideaal, maar is een dergelijke herbezinning wel mogelijk? Kun je jezelf werkelijk los denken van nieuwe technologie en de mogelijke gevolgen in een veilig vacuüm overdenken? Wellicht, nu er – na de doemsdag van vorige week – toch genoeg lege bunkers over zijn die herbestemming nodig hebben. Maar als as we speak  traditionele instituten in onze samenleving worden ontmanteld, nieuwe manieren van gemeenschap en communicatie worden gevormd, het internet door onze aders stroomt, onze wereld vernetwerkt is, en onze smartphone een extra lichaamsdeel geworden is, denk ik: vergeet die adempauze maar.

Zelf vragen gaan stellen
Hoe geruststellend helder het zwart-wit beeld uit de media van nieuwe technologie ook is, er zit niets anders op dan terugkeren naar het grijze gebied. Dat vereist een kritische houding en keuzes maken voor zaken waarvan je de consequenties in de toekomst niet kunt overzien. Dat vereist trial-and-error, en nog meer experiment en falen. Maar willen we daadwerkelijk antwoorden krijgen – antwoorden die echt een handvat bieden in plaats van de placebo-oplossingen die we nu aangereikt krijgen – dan moeten we zelf een kritische houding aannemen en afstand nemen van onze zitplaatsen in de technologiehemel of -hel.

Deze blog is tevens gepubliceerd op de blog van de BKB Academie