Connecting Concepts – Dutch Design met diepgang

De nieuwste tentoonstelling over Dutch Design, Connecting Concepts, laat haar bezoekers hard werken, maar biedt een welkome reflectie en verdieping van de status van Nederlands design.


‘God created the World, but the Dutch created the Netherlands’, luidt een bekend buitenlands gezegde. Zo staat Nederland bekend om haar relatie met design, vanaf vanouds stroomt designbloed door onze aderen. Vanaf de jaren negentig is dit in een stroomversnelling gekomen door het zogenaamde Dutch Design dat inmiddels niet alleen een begrip op zich is geworden en populair is bij het grote publiek, maar ook enkele prachtige designklassiekers heeft opgeleverd. Een van die designklassiekers -Marcel Wanders’ Knotted Chair- dient dan ook als icoonbeeld voor de tentoonstelling Connecting Concepts, de meest recente tentoonstelling rondom Dutch Design die onderzoekt wat het Nederlands design eigenlijk inhoudt en waarom het zoveel succes heeft.

Wat is Dutch Design? Wanders’ Knotted Chair voelt in elk geval vertrouwd aan. Dit is het beeld dat de meesten wel zullen kennen van Dutch Design: grote namen als Wanders of Droog Design die internationaal furore maken met humorvol conceptueel design, vaak met een onverwachte twist. Doorgaans is het design dat lijkt te spelen met de verwachtingen van de toeschouwer. Zo is ook Connecting Concepts, bewust of onbewust ingezet, een directe en volledige ontregeling van het algemene beeld rondom Dutch Design.

Die ontregeling vindt al plaats bij de eerste ontwerpen in de tentoonstelling. Direct in het oog springend is een grote trampoline waar ik volgens de vriendelijke portier best even op mag springen, maar gezien mijn kledingkeuze van die dag het wijselijk besluit te laten. De trampoline diende voor de live performance van ZZZ’s videoclip Grip waarmee designer Roel Wouters voor een YouTube-hit zorgde door grafische computerelementen te simuleren met een stel turners. Daarna een bamboeconstructie van Maria Blaisse die zich heel langzaam in- en uitvouwt als een rustig ademend slapend dier. Prachtig en hypnotiserend, maar dergelijke objecten zijn natuurlijk niet wat je verwacht als je aan concrete designproducten denkt.

No sign of design
‘No sign of design’, zoals een serie meubilair vanRichard Hutten -ook te zien in de tentoonstelling- stelt. Een omschrijving die tekenend is voor de benadering van Connecting Concepts van Dutch Design, waar net als in Huttens werk ook meer de nadruk ligt op fundamentele vragen naar het wat, waarvoor en hoe van design in plaats van op de vormentaal. Volgens curator Ed van Hinte is Dutch Design niet zozeer een verzameling producten, maar de processen hierachter: ‘samenwerkingen tussen designers en opdrachtgevers, toepassing van nieuwe en verschillende technologieën en de bereidheid tussen betrokken partijen om het wiel opnieuw uit te vinden’. Blijkbaar zijn niet alleen de ontwerpen van Dutch Design conceptueel van aard, ook het begrip zelf is een concept: open voor verandering en input van buiten. Hiervan getuigt ook het feit dat Connecting Concepts open blijft staan voor het toevoegen van nieuwe designontwerpen. Bijzonder is dat dit niet alleen ontwerpen uit Nederland betreft -als reizende expositie is Connecting Concepts ook al in India en China geweest- maar ook werken van internationale designers die volgens de curator ook ‘Dutch’ te noemen zijn. Hiermee wordt Dutch Design een werkproces, een manier van denken die een niet-Nederlandse designer ook kan hebben. Zo benaderen de ontwerpen van het Chinese architectenbureau Urbanus, volgens Van Hinte, design op eenzelfde manier als modeontwerper Alexander van Slobbe. Waar Dutch Design vaak als branding wordt ingezet, neemt Connecting Concepts ook hier een radicaal andere positie in: een openstellen van het concept Dutch Design om zo een dialoog op te starten en creatieve netwerken te creëren.

Intelligente luiheid
Door Dutch Design als een open concept te presenteren wordt ook van de bezoekers een open houding gevraagd. Welwillendheid is hier wel nodig, wantConnecting Concepts is een tentoonstelling die een behoorlijke intellectuele uitdaging biedt aan haar bezoekers. Niet alleen levert het presenteren in concepten een tentoonstelling op die weinig visueel of tastbaar is, maar ook wordt er van de toeschouwer een actieve houding gevraagd om de verbindingen tussen de concepten zelf te leggen. In de tentoonstelling zijn ontwerpen uit totaal verschillende designgebieden naast elkaar te zien. Moeiteloos wordt de beruchte sieradenontwerper Ted Noten tentoongesteld naast een vliegtuigbouwkundig ontwerp om 50% zuiniger te kunnen vliegen, een brug gemaakt van vezelrijke kunststof of een ‘plantenparadijs’. Als overeenkomst wordt dan het woord ‘radicaliteit’ aangereikt omdat de denkprocessen achter deze concrete producten, hoewel ieder op hun eigen manier, eenzelfde soort radicale breuk met eerdere ontwerpbenaderingen hebben. De meer dan veertig ontwerpen zijn verdeeld over tien kamers met dergelijke begrippen. Spannender is het natuurlijk om zelf aan de slag te gaan en proberen verbanden te zoeken tussen de gedachteprocessen achter de ontwerpen. Iets waar de losse indeling van de tentoonstelling met een minimale directie zich uitermate goed voor leent. Extra interessant is het inzicht dat wordt geboden in hoe een ontwerpproces in zijn werk gaat. Zo begint Paintedvan Saskia van Drimmelen bij een stuk handwerk waaraan de ontwerpster haar interpretatie toevoegt, om het vervolgens weer door te geven aan een ander waardoor het eindproduct soms wel jaren op zich kan laten wachten. Al even fascinerend is het ontwerp Living Print van Joost Grootens die door herinterpretatie van een oude atlas, nieuwe gegevens naar boven weet te halen en zo een nieuwe manier van kennisgenereren toont. Of het Hole in the Wall– project in India van Sugata Mitra waarin de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen wordt ingezet om leergierigheid te bevorderen door middel van een computer in een muur waarop ze vrijelijk informatie kunnen opzoeken. Al met al toont Connecting Concepts een mentaliteit die niet bang is voor een herdefiniëring van het designsysteem en het stellen van vragen als: wat is een paraplu of een Coca Cola tray en is dit eigenlijk wel een goed ontwerp? Of: wat houdt nu eigenlijk het modesysteem in en willen we daarin wel meegaan? Door inzicht te bieden in dergelijke vraagstukken geeftConnecting Concepts aan dat het begrip van design continu in beweging is en ook zo benaderd moet worden.

De grote mate van abstractie maakt het in eerste instantie hard werken voor de bezoeker, maar eenmaal gewend aan de aanpak is het goed mogelijk om in de conceptuele gedachtegang mee te gaan. Om zo dan toch uiteindelijk zelf terecht te komen in een toestand van ‘intellectuele luiheid’ dat als kenmerk van Dutch Design wordt genoemd: een flow waarin je kunt terechtkomen doordat het ontwerpproces zo is ingericht dat alles op een zeker moment vanzelf gaat.

Vals plat
Connecting Concepts is niet een van de meest toegankelijke tentoonstellingen rondom Dutch Design, maar wel een zeer belangrijke. De conceptuele aanpak is niet alleen verfrissend, maar biedt ook de nodige diepgang voor Dutch Design. In een interview voor het magazineDesign.NL stelt MoMA curator Paola Antonelli dat Dutch Design de luxe heeft om conceptueel te zijn. Connecting Concepts bewijst echter dat een dergelijke conceptuele benadering niet alleen een luxe is, maar vooral ook een noodzaak om een afvlakking van alle rijkdom van het Dutch Design tot enkele mediagenieke ontwerpen te voorkomen. ‘Vals plat’, zo noemde Aaron Betsky met een knipoog naar het Nederlandse landschap Dutch Design in zijn beroemde boek Design NLDe kracht van Dutch Design (2004).Connecting Concepts bewijst dat Dutch Design niet iets plats hoeft te zijn, maar juist een rijk landschap met veel variatie, kwaliteit en connecties.

Connecting Concepts is samengesteld door curator Ed van Hinte en is een samenwerkingsverband tussen Premsela, Nederlands Instituut voor Design en Mode, het Nederlands Architectuurinstituut en Design Cooperation Brainport. De tentoonstelling is onderdeel van het DutchDFA programma.

Dit stuk is tevens gepubliceerd op 8Weekly

Leave a Reply