Volwassenwording van de videoclip

The Little Lost Child (1894), St Louis Blues (1929) en Spooney Melodies (1930), allemaal verre voorlopers van het medium wat nu bekend staat als de videoclip, muziekvideo of kortweg clip. De videoclip in haar huidige vorm kwam echter op in de jaren ’90 en werd voor het eerst serieus genomen doordat een tv-kanaal zich helemaal op dit nieuwe medium ging richten: MTV. MTV is inmiddels 30 jaar geworden en van opstandige puber opgegroeid tot een dertiger die een diversiteit aan ‘low culture’ programmering biedt. Ook de videoclip zelf heeft inmiddels van voorzichtige babystapjes al flink wat mijlen afgelegd, wat een paar zeer interessante ontwikkelingen heeft opgeleverd.

Van reclame voor een band of artiest, is de videoclip als artistieke uitingsvorm steeds meer op zichzelf komen te staan. De klassieke rol in dienst van de muziek wordt steeds vaker vervangen
door een gelijkwaardige en soms zelfs dominerende rol van de clip ten opzichte van het liedje. Het is veelzeggend dat muziekjournalist Job de Wit in de NRCnext wekelijks een opvallende videoclip bespreekt. Of kijk naar het verschijnsel Upload Cinema dat ‘webfilms to the big screen’ verplaatst en hierbij ook veel aandacht heeft voor muziekvideo’s.

Movie music video’s

Een eerste interessante ontwikkeling die recent sterk in opkomst is, betreft de zogenaamde ‘movie music video’s’. Videoclips met een aanmerkelijk langere duur dan een gebruikelijk popliedje, met verhaallijnen en al dan niet sterk acteerwerk, waardoor ze dicht aanschuiven tegen het genre van de korte film. Helemaal vernieuwend is deze ontwikkeling niet. King of Pop, mr, Jackson, zette in 1983 al deze trend met zijn welbekende 14-minuten durende video bij Thriller.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=sOnqjkJTMaA&ob=av2e[/youtube]

De bijna 30-minuten lange clip van de Beastie Boys bij hun nummer ‘Make Some Noise’ (2011) is een goed voorbeeld van deze trend. Een complete sterrencast is geworven om een kleine verhaallijn uit te spelen. Seth Rogen, Danny McBride en Elijah Wood gaan als jonge versies van het hiphoptrio de battle aan met de oudere Beastie Boys die meesterlijk gespeeld worden door Will Ferrell, Jack Black en John C. Reilly. In humoristische bijrollen verschijnen verder nog o.a. Mary Steenburgen, Orlando Bloom en Jason Schwartzman. Een aftiteling waar een mainstream Hollywoodfilm trots op zou kunnen zijn. De muziek dient hierbij meer als soundtrack, en wordt door vertragingen en versnellingen aan de verhaallijn aangepast, of stilgezet voor dialogen. Uberhaupt duurt het vijf volle minuten voordat er enige muziek te horen is, wat meer tijd in beslag neemt dan een gemiddeld Beastie-nummer.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=evA-R9OS-Vo&feature=player_embedded[/youtube]

Als meester van het experiment is Kanye West uiteraard ook niet vies om deze nieuwe weg in te slaan. Met zijn zelf geregisseerde clip ’Runaway’ (2010) heeft hij volgens critici een ‘ambitieuze mini-speelfilm’ neergezet. Het geheel, met onder andere een balletvoorstelling, een reconstructie van Kanye’s auto-ongeluk, een eerbetoon aan Michael Jackson, een vuurwerkshow en supermodel Selita Ebanks, is zo volgepakt en zo visueel overweldigend dat je bijna zou vergeten dat het ter promotie van een nummer dient. Voor de niet-oplettende kijker: ‘Runaway’ is het nummer dat wordt gedraaid tijdens de balletvoorstelling, die ongeveer halverwege de clip begint.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=Jg5wkZ-dJXA[/youtube]

Een tegendraadse trend? Dan is het natuurlijk niet vreemd dat Lady Gaga hierop inspringt. Samen met zangsensatie Beyoncé heeft ze voor hun duet Telephone (2010) gedurende tien minuten een complete Bonny & Clyde/ Thelma & Louise korte film gecreëerd. Ondanks enkele duidelijke kenmerken van de klassieke videoclip waarbij de clip in dienst staat van de muziek (zo vindt er een dansscène plaats) neemt deze clip ook heel duidelijk een film-achtig uiterlijk aan. Niet alleen is er een heldere verhaallijn, ook bevat de video vele verwijzingen naar Quentin Tarantino en zijn films Kill Bill: Vol. 1 (2003) en Pulp Fiction (1994), niet toevalligerwijs de remix-stijl waar Tarantino natuurlijk zelf ook bekend om staat.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=EVBsypHzF3U[/youtube]

Moviemakers love videoclips

Een verwante trend kan worden ontdekt in het grote aantal moderne bekende regisseurs die hun genialiteit maar wat graag loslaat op muziekartiesten die genoeg durf (en geld) bezitten om zich in een dergelijk visueel krachtenveld te begeven. Aan het feit dat men de videoclip niet slechts meer als een opstapje voor het echte werk, maar als een wezenlijk onderdeel van hun oeuvre beschouwt, valt af te lezen dat de videoclip ook vanuit deze hoek serieus wordt genomen.

Oscarwinnend regisseur Michel Gondry is bij het grote publiek bekend en geliefd om zijn films Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004), Science of Sleep (2006), Be Kind Rewind (2007) en The Green Hornet (2011). Gondry’s distinctieve stijl wordt maar al te graag door artiesten ingezet om hun nummer extra visuele kracht bij te zetten. Zo gebruiken zowel Kylie Minogue in Come into my World (2002) en Daft Punk Around the World (1997) Gondry’s kenmerkende one-shot beweging, om de aandacht van de kijker vast te houden.De IJslandse Björk is ook al jarenlang fan van zijn enigszins knullig aandoende, maar razend knap in elkaar gezette stopmotion animatiewerelden, zoals bijvoorbeeld in haar Human Behaviour (1993) en Crystalline (2011) te zien is. Een van Gondry’s bekendste videoclips is het miniclipje voor The White Stripes ‘Fell in love with a Girl’:

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=q27BfBkRHbs[/youtube]

Van oorsprong fotograaf, maar inmiddels ook bekend en erkend regisseur Anton Corbijn is beroemd om zijn sobere, vaak in zwart-wit uitgevoerde, rauwe stijl. Doorgebroken als regisseur met Control (2007), maar inmiddels een dergelijke status bereikt hebbende waardoor hij mag samenwerken met Hollywoodhunk George Clooney in The American (2010), heeft Corbijn al vele videoclips op zijn naam staan. Bekende bands als U2, Coldplay en The Killers waarderen zijn typerende stijl met sfeervolle belichting, waardoor het af en toe net lijkt alsof je naar een serie foto’s zit te kijken.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=sZTpLvsYYHw&ob=av2e[/youtube]

Regisseur Spike Jonze is de trotse houder van de titel ‘koning van de videoclip’. Bekend van eigenzinnige films als Being John Malkovich (1999), Adaptation (2002) en Where the Wild Things Are (2009) heeft Jonze zijn fantasievolle regiestijl al geleend aan vele videoclips. Pareltjes uit zijn oeuvre zijn bijvoorbeeld Sabotage van de Beastie Boys (1994) met een prachtige Starsky & Hutch parodie, het dierenrijke Island in the Sun van Weezer (2004) en als absolute topper Weapon of Choice (2001) van Fatboy Slim met een glansrol voor Christopher Walken:

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=qJzj3HiE6TU&feature=related[/youtube]

Interactieve videoclips

Deze trend maakt gretig gebruikt van alle geneugten van hedendaagse technologie en dan met name het internet. Game-achtige elementen en een grote mate van interactiviteit, maken van de voorheen passieve couch-potato videoclip-kijker  à la Beavis en Butt-head, een actieve enthousiast die zijn eigen input levert en zo zijn kijkervaring meer persoonlijker maakt dan ooit.

Neerlands trots op het gebied van interactieve videoclips is uiteraard C-Mon & Kypski’s ‘One Frame of Fame’ project voor hun videoclip ‘More is Less (2010). Deze zogenaamde crowdsourcing video werd een ware hype: al in de eerste week sprongen meer dan 7000 mensen op van hun bank om hun bijdrage te gaan leveren. Het idee achter het project is relatief simpel: Surf naar de website, zet je webcam aan en imiteer het frame dat je voorgeschoteld krijgt om zo deel uit te gaan maken van de videoclip. De video op de website wordt elk uur opnieuw gerenderd, dus gegarandeerd een ‘frame of fame’.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=EkWUPRwT6YI[/youtube]

Een andere grote hype was het project ‘The Wilderness Downtown’ bij de videoclip ‘We Used to Wait’ (2010) van Arcade Fire. Regisseur Chris Milk probeert de nostalgie die door het liedje wordt uitgedragen, de kijker aan den lijve te laten ondervinden, door een gepersonaliseerde video te maken over de oude buurt waarin men is opgegroeid. De kijker hoeft slechts zijn oude woonadres in te voeren en via Google Street View komt binnen no-time je oude buurt in beeld, met als apotheose je ouderlijk huis dat heel poëtisch door vogels vanuit de lucht met bomen rondom wordt beplant. Als de kijker eenmaal de juiste melancholische stemming heeft bereikt kan hij/zij tot slot nog een briefkaartje vol levenswijsheden naar zijn/haar vroegere zelf sturen.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=SYdJAi-BBrs[/youtube]

Eenzelfde poëtische inslag heeft het videoproject ‘October’ (2010) van Broken Bells, een side project van de beroemde en beruchte Dangermouse. Hierin wordt de kijker online een complete reis door een wonderlijk universum, vol schattige tekeningen, een vortex en wiskundige vergelijkingen  geboden. Opvallend aan deze reis is allereerst het feit dat deze video echt een ruimte heeft gecreëerd waar in 3D doorheen te reizen is, en hiermee wellicht meer op een online computerspel lijkt dan op een videoclip. Op de tweede plaats fascineert hier opnieuw de mogelijkheid tot personalisering: als kijker kun je met je muis zelf je reis sturen en zo een unieke videoclip voor jezelf creëren. Deze originele reis kan vervolgens worden opgeslagen op de site van Broken Bells, zodat je telkens je prachtige videoclip erbij kunt pakken als je naar het nummer luistert of met gepaste trots aan je vrienden kunt tonen.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=JZ0UfhxZgM0[/youtube]

Als een hongerig kind heeft de videoclip allerlei media in zich opgeslokt: van filmtechnieken, tot game-elementen, tot de mogelijkheden die het internet biedt, om zo zichzelf optimaal te kunnen ontwikkelen. De videoclip is volwassen geworden. En hoe prachtig opgegroeid is ze wel niet.

Meer lezen? Collega Cultuurwetenschapper Marieke Bragt heeft een interessante scriptie geschreven over de rol van surrealisme in videoclips: Schermdoorbrekende beeldenstormen – De hedendaagse surrealistische videoclip in een deleuzeaans vertoog (2011)

 

1 thought on “Volwassenwording van de videoclip

  1. Beste Sanne,

    Naar aanleiding van bovenstaand stuk wil ik mijn bachelorscriptie gaan schrijven over de manier waarop consumenten tegenwoordig onderdeel (kunnen) worden van het productieproces van videoclips (kijkers worden pro-sumers). Hierbij wil ik 5 interactieve videoclips vergelijken, waarvan die van C-Mon & Kypski.
    Mijn vraag is nu of u mij misschien op wat voor manier ook kunt helpen met het vinden van (theoretisch?) materiaal voor mijn onderzoek? Of heeft u (of uw college Marieke Bragt) suggesties of ideeën waar ik misschien iets mee kan?

    Ik hoor graag van u, alvast dank!

    Mvg,

    Savine Wielenga

Leave a Reply